ประสบการณ์ชีวิตเด็กปอเนาะ : จากสามอินสู่หมู่บ้านโฮ๊ะ
การเดินทางของชีวิตบางครั้งก็เริ่มต้นจากการก้าวออกจากพื้นที่เล็กๆ ที่คุ้นเคย เพื่อไปพบโลกใหม่ที่แตกต่างไปจากเดิม สำหรับผม การจากบ้านเกิดที่ สามอิน ชุมชนเล็กๆ ติดถนนสุขุมวิท 71 กรุงเทพมหานคร ไปใช้ชีวิตใน ปอเนาะโต๊ะครูยูซุฟ (ครูซบ) หะยีอิบร้อเหม หมู่บ้านโฮ๊ะ ตำบลทุ่งตำเสา อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา เมื่อหลายสิบปีที่แล้ว คือหนึ่งในประสบการณ์ที่เปลี่ยนแปลงชีวิตอย่างสำคัญ
วิถีการเรียนรู้ในปอเนาะ ชีวิตในปอเนาะมีจังหวะที่ชัดเจนและเป็นระบบ
การเรียนควบคู่ทั้งศาสนาและสามัญทำให้ผมได้ทั้งความรู้ทางโลกและทางศาสนา เป็นการหล่อหลอมให้เข้าใจว่าการศึกษาไม่ใช่เพียงเพื่ออาชีพ แต่เพื่อการดำเนินชีวิตที่มีคุณค่า
- เช้า : เรียนศาสนา
- บ่าย : เรียนสามัญ
- หลังมักริบ : อ่านกุรอานที่บะแลหรือที่เรียกว่า มุศ็อลลา
- หลังอิชาอ์ : เรียนกิตาบร่วมกับรุ่นพี่ๆ
- วันเสาร์ : เรียนช่วงเช้าอีกครึ่งวัน
- วันอาทิตย์ : ได้หยุดพักหนึ่งวันเต็ม
ชีวิตนอกห้องเรียน
นอกเหนือจากการเรียน การใช้ชีวิตในปอเนาะก็เต็มไปด้วยสีสัน
- บางสัปดาห์ผมตามเพื่อนไปนอนค้างในตัวเมืองหาดใหญ่
- บางครั้งพวกเราก็จะไปซักผ้ากันที่ น้ำตกโตนงาช้าง ซึ่งอยู่ไม่ไกลจากปอเนาะของเรานัก
- บางทีก็ไปบ้านเพื่อนในหมู่บ้านโฮ๊ะ หรือหมู่บ้านนาแสน
- บางครั้งช่วยเพื่อนเก็บทุเรียนในสวน การได้กินทุเรียนพันธุ์พื้นบ้านที่ร่วงหล่นจากต้นใหม่ๆ เป็นอะไรที่เราชาวปอเนาะยากที่จะลืม
ประสบการณ์ทรงคุณค่าที่ตัวเมืองหาดใหญ่
หนึ่งในความทรงจำที่ล้ำค่าที่สุด คือการได้ไปนอนค้างบ้านเพื่อน ... อัลดุลลอฮ์ หมัดอาดั้ม ... ที่ตัวเมืองหาดใหญ่ ซึ่งคุณพ่อของเพื่อนคือ อาจารย์ประสาน หมัดอาดั้ม ผู้รู้ที่เปี่ยมด้วยเมตตาและวิชาการ ทุกเช้าท่านจะพาพวกเราไปทานกาแฟและโรตีที่ร้านอาหารใกล้ มัสยิดปากีสถาน บรรยากาศเช้าๆ ที่อบอุ่นและเรียบง่ายนั้นยังคงติดอยู่ในใจ หลังจากนั้น ท่านจะอ่านและแปลหนังสือ เตาฮีด ให้พวกเราฟัง พร้อมอธิบายหลักเตาฮีดและฮะดีษต่างๆ อย่างลึกซึ้ง ทำให้เราได้เรียนรู้ศาสนาในมิติที่กว้างและลึกมากยิ่งขึ้น เมื่อเสร็จแล้ว ท่านจะให้พวกเราแยกย้ายไปทำธุระส่วนตัว ส่วนตัวท่านเองก็จะไปสอนนักศึกษาผู้ใหญ่ที่ ศูนย์จริยธรรมแถวๆ สถานีสอง ซึ่งบางครั้งพวกเราก็มีโอกาสตามไปนั่งเรียนด้วย ได้สัมผัสบรรยากาศการเรียนรู้ของผู้ใหญ่ที่จริงจังและตั้งใจ
คุณค่าที่ไม่อาจลืม
ตลอดช่วงเวลาที่เรียนตั้งแต่ ม.3 จนจบ ม.6 ที่ปอเนาะโต๊ะครูซบ บ้านโฮ๊ะ ผมได้เรียนรู้สิ่งดีงามมากมาย ทั้งความรู้ ความศรัทธา และมิตรภาพที่ยั่งยืน ประสบการณ์เหล่านี้เป็นเสมือนรากฐานที่หล่อหลอมให้ผมเข้าใจโลก เข้าใจผู้คน และเข้าใจตนเอง
ข้อคิดสำหรับเยาวชนรุ่นใหม่
ประสบการณ์ชีวิตในปอเนาะและการได้ใกล้ชิดครูผู้รู้ สอนให้ผมเข้าใจว่า
- การเรียนรู้ไม่ได้จำกัดอยู่ในห้องเรียน แต่เกิดขึ้นได้ทุกที่ ทุกเวลา หากเรามีใจใฝ่รู้และเคารพผู้รู้
- เห็นคุณค่าของครู : ครูไม่ใช่เพียงผู้ถ่ายทอดความรู้ แต่เป็นผู้ชี้ทางชีวิต
- เรียนรู้ทั้งโลกและศาสนา : การศึกษาไม่ควรแยกขาดจากศาสนาและคุณธรรม
- ใช้ชีวิตเรียบง่ายแต่มีความหมาย : กาแฟและโรตีเช้าๆ อาจดูเล็กน้อย แต่เต็มไปด้วยความอบอุ่นและความทรงจำ
- เปิดใจสู่ความแตกต่าง : ภาษา อาหาร และวิถีชีวิตที่ไม่เหมือนบ้านเกิด กลับกลายเป็นบทเรียนที่ทำให้เราเติบโต
สำหรับเยาวชนรุ่นใหม่ จงมองการเรียนรู้เป็นการเดินทาง ไม่ใช่เพียงการสอบหรือใบประกาศ แต่คือการสร้างรากฐานชีวิตที่มั่นคงและมีคุณค่าให้แก่ตนเอง คนรอบข้าง และชุมชน
